Angelo Dalle Molle is een Italiaans genie dat bij het grote publiek vrijwel onbekend is. En toch zou iedereen hem moeten kennen. Hij creëerde in de jaren ’50 samen met Rino Dondi Pinton de drank Cynar, hij bouwde een halve eeuw geleden al elektrische auto’s inclusief carsharing- en oplaadstations, en heeft baanbrekend werk gekeverd in het onderzoek naar kunstmatige intelligentie en de digitale wereld. Zowel Musk met zijn Tesla’s als Sam Altman met zijn ChatGpt hebben veel te danken aan Angelo Dalle Molle.
Het verhaal van deze man, geboren in Mestre op 4 november 1908 en overleden in 2001, is ongelooflijk. Dalle Molle stelde zijn vulkanische creativiteit en zijn geniale nieuwsgierigheid ten dienste van de toekomst. Hij vond dingen uit, communiceerde en bestudeerde hoe hij het leven van zijn medemensen kon verbeteren. Dit alles terwijl hij voortdurend en koppig tegen de stroom in ging.
Van AvioBar tot Cynar
In 1935, nog geen twintig jaar oud, stopte Angelo met zijn studie en overtuigde hij zijn familie om het bedrijf Pezziol te kopen, dat in crisis verkeerde. Het Italiaanse bedrijf Pezziol, opgericht in 1840, staat bekend om zijn hoogwaardige voedselproducten, met name de beroemde Vov Pezziol, een traditionele likeur gemaakt van eidooiers, suiker en Marsala (vergelijkbaar met zabaglione), en ook geconcentreerde tomatenpasta voor sauzen.
Twaalf jaar later startte hij het initiatief AvioBar in het kader van het project Grandi Marche Associate (ook door hem bedacht): een Amerikaans vrachtvliegtuig werd omgebouwd tot een vliegende bar die in 1947 in 10 etappes een rondreis door Italië maakte. Deze promotie betrof niet alleen de Grandi Marche Associate Groep, maar ook andere bedrijven in de sector. Het initiatief was een enorm succes. Angelo was daarbij persoonlijk erg onder de indruk van de verwoesting – gezien vanuit de lucht – van een Italië dat door de net afgelopen oorlog in puin lag, en hij kreeg het verlangen om concreet te helpen bij de wederopbouw.
Het jaar daarop volbracht Dalle Molle wat door velen als onmogelijk werd beschouwd. Hij creëerde een likeur op basis van artisjok, een groente die nog nooit eerder in de sector was gebruikt en die werd gekozen vanwege zijn heilzame eigenschappen.
Na twee jaar experimenteren samen met chemicus Rino Dondi Pinton overwint Dalle Molle de algemene scepsis en lanceert hij in 1950 zijn creatie, Cynar.
Met een spectaculaire campagne verovert de drank het hele schiereiland, dankzij een uitgebreide organisatie en innovatieve marketingcampagnes. Het succes van de amaro overtreft alle verwachtingen. In slechts één jaar tijd verkoopt hij twee miljoen flessen.
In 1958 richt hij “La via aperta” op, een tijdschrift waarin hij belangrijke culturele en politieke figuren uit de twintigste eeuw, zoals Don Sturzo en Schuman, vraagt om te schrijven.
Dalle Molle verlaat Cynar en legt zich toe op elektrische auto’s
In 1966 neemt Angelo Ernesto Calindri in dienst en ontstaat de reclamespot “tegen de slijtage van het moderne leven”, waarin de acteur rustig drinkt te midden van het verkeer. De reclamecampagnes voor Cynar veranderen al snel in slogans voor sociale communicatie met boodschappen over verkeersveiligheid en politieke protestcampagnes.
Begin jaren zeventig overschrijden de verkopen van Cynar en andere producten van het bedrijf de 40 miljoen flessen per jaar, maar juist op het hoogtepunt van zijn succes verliest Dalle Molle zijn interesse in het ondernemerschap en kiest hij voor twee nieuwe interessegebieden: informatica en milieu.
Angelo was zich ervan bewust dat alleen de oorspronkelijke intentie niet voldoende zou zijn om Italië na de Tweede Wereldoorlog weer op te bouwen en het onderzoek naar sociaal welzijn voort te zetten. Er moesten organen worden opgericht die deze projecten in de loop van de tijd konden voortzetten en verdiepen.
Nadat hij in 1973 zijn aandelen heeft verkocht, koopt hij een spectaculaire villa in Palladiaanse stijl in de buurt van Padua en wijdt hij zich fulltime aan zijn visionaire projecten. In de jaren zeventig ontstond alzo het Centro Studi della Barbariga, een ontmoetingsplaats en forum voor dialoog voor de grootste denkers van die tijd, waar talloze projecten voor de ontwikkeling van het welzijn in de samenleving tot stand kwamen.
(Te) visionaire projecten en realisaties
In Barbariga richt hij een mechanische werkplaats op en begint hij elektrische auto’s te bouwen en een netwerk van carsharing- en oplaadstations te ontwerpen.
Het project wekt grote belangstelling in veel Italiaanse steden, compleet met uitvoeringsplannen. Het plan wordt uiteindelijk gerealiseerd in Brussel, waar het jarenlang twee universiteitslocaties met elkaar verbindt. Maar ondanks de beloften, torpederen de bureaucratie en de Italiaanse politiek het initiatief.
De overheden remmen af, de excuses om niet door te gaan stapelen zich op en halverwege de jaren 80 ziet Dalle Molle zich genoodzaakt het idee van elektrisch vervoer te laten varen. Het zal twintig jaar duren eer het idee door anderen wordt overgenomen.
Een stichting voor kunstmatige intelligentie
Eveneens in de jaren ’70 richt Dalle Molle zich op onderzoek op het gebied van informatica, waarmee hij zijn tijd tientallen jaren vooruit is. Naast de Fondazione Dalle Molle voor levenskwaliteit richt hij in Italiaans Zwitserland drie baanbrekende instituten op het gebied van kunstmatige intelligentie op: het ISCO in Genève (1976) voor semantische en cognitieve studies, het IDSIA in Lugano (1988) gewijd aan kunstmatige intelligentie en neurale netwerken, en een centrum in Martigny (1991) voor perceptieve kunstmatige intelligentie.
Het zijn donkere jaren voor het onderzoek, waarin verschillende landen de financiering van onderzoek naar kunstmatige intelligentie stopzetten, maar Angelo geeft niet op en zet zijn eigenzinnige en eenzame weg voort. Dalle Molle financiert fundamenteel onderzoek naar taal, neurale netwerken en machine learning. De tijd bevestigt zijn intuïtie: zijn stichting wordt erkend als fundamenteel in de geschiedenis die leidt tot de huidige revoluties op het gebied van kunstmatige intelligentie, zoals ChatGPT. Al in 1997 noemt Business Week haar een van de vijf meest invloedrijke onderzoekscentra voor AI ter wereld, naast monumenten als het MIT in Boston en de universiteit van Berkeley.
De menselijke kant en de nalatenschap van een genie
We kunnen ook de menselijke kant van het genie niet negeren. Dalle Molle had namelijk een stormachtig privéleven. In vijf jaar tijd bedroog hij zijn vrouw met vier verschillende vrouwen, zonder dat zij daarvan op de hoogte waren, en kreeg hij vijf kinderen. Vervolgens hertrouwt hij op 90-jarige leeftijd met zijn oude medewerkster Eleonora.
Op het werk vertoont hij veel overeenkomsten met de humanistische ondernemer Adriano Olivetti. Hij behandelt zijn medewerkers met diep respect, stimuleert hun creativiteit en individuele waardigheid, verwerpt een puur productieve logica en stelt de mens altijd boven de machine. Angelo is een toegankelijke maar veeleisende leider, die in staat is om mensen te inspireren om zich aan te sluiten bij zijn projecten, die vaak tegen de heersende logica ingaan.
Hij blijft evenwel een intrinsiek gereserveerd persoon, die de schaduw verkiest boven de schijnwerpers. Juist deze terughoudendheid heeft ertoe bijgedragen dat hij een “vergeten genie” is geworden, wiens meest waardevolle erfenis de oproep blijft om altijd de mens, en niet louter winst, centraal te stellen in elke vooruitgang.
Met dank aan Jean-Pierre Rausis, président van de Fondazione Dalle Molle voor de informatie en de foto’s.
