Mythen, sagen en legendes vind je overal ter wereld, zo ook in de streek rond het Comomeer. In deze reeks komen de oude volksverhalen, die van generatie tot generatie daar zijn doorverteld, weer tot leven.
Stel je een bos in het middelgebergte voor en een steile helling die scherp afdaalt naar het hart van een schaduwrijke vallei. Stel je houthakkers voor die langs die helling afdalen om enkele bomen te kappen en ze vervolgens omhoog te slepen, naar een punt waar de helling minder steil wordt en een pad het mogelijk maakt het hout naar het dal te brengen. Stel je hun vermoeidheid voor, het wankele evenwicht, de bomen die te ver naar beneden vallen om nog terug te halen, de frustratie over vergeefse inspanningen. Stel je ten slotte voor dat die teleurgestelde vermoeidheid een opwelling van woede oproept in de harten van die mannen, die eraan gewend zijn hun brood te verdienen met zwaar en soms ondankbaar werk. Een woede die zich uit in verwensingen en godslasteringen. Tot zover niets wonderbaarlijks of uitzonderlijks.
Maar, zoals een zeer oude legende vertelt die wordt aangehaald in het artikel “An pit de Mazz” in het gestencilde tijdschrift Quaderni Valtellinesi (1978), werden op een dag in een ver verleden een groep houthakkers, bezig hout aan de berg te onttrekken in de bossen boven Vione, in de gemeente Mazzo in de Valtellina, betrokken bij een wonderbaarlijke gebeurtenis. Ze werkten langs de moeilijke en gevaarlijke helling van wat later “Crap de ’l Sant” werd genoemd, een uiterst steile kloof die met een sprong van tweehonderd meter neerdaalt naar de bodem van de sombere Carogna-vallei. Het werk was zwaar en gevaarlijk. Veel bomen gingen verloren. De vermoeidheid en de spanning namen toe. En zo ontsnapten er enkele godslasteringen.
De duivel kwam daar langs en hoorde ze. Hij besloot meteen van de situatie te profiteren. De duivel is altijd op jacht naar zielen om naar de hel te slepen, en hij weet maar al te goed dat alle zielen van hen die in doodzonde sterven, voor eeuwig aan hem toebehoren. Godslastering is een doodzonde, en die dag bedacht hij dus een werkelijk duivels plan: de onvoorzichtige vloekers laten sterven en in één klap een flink aantal zielen buitmaken.
Hij bevond zich juist aan de rand van de kloof, greep een grote rots, rukte die los uit de flank van de berg en stond op het punt haar op de nietsvermoedende houthakkers te slingeren. Maar de goede God, die vanuit de hemel alles ziet, kreeg medelijden met die mannen, die Hem weliswaar hadden beledigd, maar die vergeven konden worden vanwege de zware arbeid waartoe zij dagelijks waren gedwongen en die zo’n triest einde niet verdienden. Hij dacht dat die goede mensen berouw zouden krijgen over hun godslasteringen en dus niet in doodzonde hoefden te sterven. Daarom zond Hij opnieuw zijn Zoon, het kindje Jezus, om het leven en de zielen van de arme houthakkers te redden.
Zo daalde het kindje Jezus opnieuw neer op aarde, ditmaal zonder de aankondiging van een komeet. Hij daalde bliksemsnel neer en zijn kleine, almachtige vuist, geplaatst op de rots, hield haar tegen nog vóór de duivel de tijd had haar in de kloof te werpen. De rots werd teruggegeven aan het hart van de aarde, zodat zij stevig bleef liggen zonder iemand kwaad te doen, en zodat zij het teken zou bewaren van wat er was gebeurd, opdat de mensen met eigen ogen konden zien en met eigen handen konden aanraken welke wonderen de goedheid van de Heer verricht.
De eersten die dit zagen en aanraakten, waren de houthakkers zelf: zij merkten dat er iets groots boven hun hoofden was gebeurd en hoorden nog net de verwensingen van de duivel, die met de staart tussen de benen moest vluchten en een sterke zwavellucht achterliet. Ze klommen snel de kloof weer op tot aan de rand.
Het kindje Jezus was er niet meer, maar de sporen van zijn wonderbaarlijke ingrijpen stonden in de rots gegrift. Ze dankten de hemel, namen zich plechtig voor Hem nooit meer met woorden te beledigen en vertelden aan alle inwoners van Vione wat er was gebeurd.
Sindsdien werd de afgrond “Crap de ’l Sant” genoemd, dat wil zeggen: de afgrond van de Heilige, omdat Jezus de Heilige bij uitstek is, de driemaal Heilige (Trisagion). Ter herinnering aan de gebeurtenis werd er in de buurt een kruis geplaatst, de “Signùr de ’l gos”, die men vandaag de dag nog kan zien, en werd er een kleine kapel gebouwd. Deze tekenen moesten iedereen niet alleen herinneren aan de goedheid van de Heer, die ingrijpt om zielen te redden, maar ook aan de listen van de duivel, die altijd op zoek is naar zielen om in zonde te verrassen en mee te slepen naar de hel. Die hel die zo sterk lijkt op de angstaanjagende muil van de Carogna-vallei, die hier wijd open lijkt te staan, klaar om mensen te verslinden.
En zo bleef onder de inwoners van Vione de uitdrukking bestaan: “van sü a tral de ’l crap de ’l Sant”, dat wil zeggen: “gooi hem van de Crap de ’l Sant”, gezegd over een vijand die men niet langer kan verdragen.
Vrij naar Massimo dei Cas
