Het was Goede Vrijdag. Het was 13:24 uur op een middag, 7 april 1944.
Van 13:24 tot precies 13:29 uur: vijf minuten. Een minuut minder dan nodig is om koffie te zetten. In die tijd wierpen 159 Amerikaanse B-17-bommenwerpers meer dan 2000 bommen af op Treviso.
Het verklaarde doelwit was het treinstation, als onderdeel van het geallieerde plan genaamd “Strangle”: het afsnijden van de Duitse bevoorrading in het noorden. Op papier een legitiem militair doelwit.
Spoiler: het station bleef grotendeels gespaard. De bommen vielen in plaats daarvan op het middeleeuwse centrum van de stad. 70 tot 80% van de bebouwing heeft men met de grond gelijkgemaakt. Kerken, paleizen uit de vijftiende eeuw, fresco’s die eeuwen van oorlogen, pestepidemieën en overheersing hadden doorstaan, verdwenen in minder dan een kwartier.
Ongeveer 1.470 burgers kwamen die middag om het leven. Onder hen 123 kinderen. De explosies waren tot op 20 kilometer afstand te horen, alsof er een aardbeving plaatsvond.
Wacht even.
We hebben het hier niet over een stad die men tijdens een ellenlange veldslag heeft gebombardeerd. We hebben het over een aanval van vijf minuten op een middeleeuws historisch centrum dat in heel Veneto zijn gelijke niet kende. De fotoarchieven van het Staatsarchief van Treviso en de daaropvolgende documentaire tentoonstellingen hebben de omvang van de verwoesting centimeter voor centimeter gereconstrueerd.
Het Palazzo dei Trecento, het civiele symbool van de stad dat uitkeek op het hoofdplein, werd zwaar beschadigd maar later herbouwd. Een groot deel van de middeleeuwse gebouwen eromheen, die betekenis en context gaven aan dat paleis, werden niet herbouwd.
Eigenaardig genoeg hadden de geallieerden, voordat ze de bommen afwierpen, luchtfoto’s gemaakt om “historische en artistieke locaties te vermijden”. Het document bestond. De intenties waren op papier gezet. Het resultaat was echter een verwoeste stad met wekenlang rokende puinhopen.
Er staat slechts één neergeschoten B-17 in de registers van die missie. Eén Amerikaanse dode. Tegenover 1.470 burgers en een middeleeuwse stad die niet meer bestaat. Het doel hebben ze niet geraakt. De stad wel.
