Bij mijn laatste bezoek aan Palermo had ik speciaal een plaatsje aan de linkerkant van het vliegtuig gekozen omdat dit één van Europa’s mooiste landingen is. Wanneer de landing is ingezet, scheer je eerst nog even langs enkele beroemde vulkanische eilanden, om dan tussen een bergachtig landschap richting Punta Raisi te cruisen. Je wordt daarbij getrakteerd op de iconische Monte Pellegrino en de turquoise baai van het populaire Spiaggia di Mondello. Welkom te Palermo, een ruwe diamant met heel wat fonkelende kantjes…
Ontvoerd door de Maffia
Jaren geleden kreeg ik als eindejaarstudent de kans om voor een maand met een vriendin bij een gastgezin in Palermo te verblijven. Brigitte, een Belgische, was er gehuwd met de Siciliaanse Vito, waarvoor ze België verliet om er haar leven op te bouwen. Het waren kennissen van mijn klasvriendin, dus zo kwam de invitatie bij mij. In feite hadden ze een appartement in Palermo maar in de zomer verbleven ze in hun prachtige zomerhuis op de kliffen van de Cala Rossa in Terrasini, zo een 35 km buiten Palermo. Mijn antwoord was een resoluut ‘ja’.
Maar dat was zonder rekening te houden met de reactie van mijn ouders: ik zou in de handen van de Maffia vallen, ontvoerd worden…de ergste scenario’s kwamen aan bod. Er was dus geen sprake van. Na heel wat heen en weer-gebel met de Belgische “mamma” kreeg ik uiteindelijk gelijk: op een eerste juli vertrokken we dus richting Palermo… Ook al is het de bakermat van clans en misdaadverhalen die vaak het nieuws haalden: ik heb er alleen maar goede herinneringen aan. We gingen vanuit Terrasini vaak op bezoek in Palermo en de bredere omgeving. Ik ben er nog vaak teruggekeerd met mijn eigen gezin.
Kennismaking met Palermo
Palermo is de hoofdstad van Sicilië en grenst aan de Tyrreense Zee. Het is de vierde grootste stad van Italië, en in het verkeer gaat het er vaak druk aan toe. Sommige stukken snelweg grenzen zelfs aan residentiële wijken. Dat vond ik altijd een minpunt.
Palermo is ook een universiteitsstad, dus bruisend leven is er genoeg, maar dat ligt niet alleen aan de studenten maar ook aan het warme, pittige karakter van de Sicilianen.
Even stilstaan bij de geschiedenis van Palermo loont de moeite om de vele sporen in de architectuur te kunnen plaatsen. Sicilië was een stuk van ‘Groot-Griekenland’, maar Palermo zelf werd nooit een Griekse stad. De Romeinen bouwden ze uit tot een belangrijke havenstad. In de 6de eeuw viel ze onder het Byzantijnse Rijk, in de 9de eeuw onder de Arabieren, en in de 11de eeuw werd ze veroverd door de Normandiërs. In de 12de eeuw werd Palermo de hoofdstad van het Graafschap Sicilië, en later van het Koninkrijk Sicilië. Onder de Franse Karel van Anjou, verloor de stad haar glorie, want Napels werd zijn nieuwe hoofdstad. Dit verval, dat gepaard ging met armoede, leidde tot de ‘Vespers’, een vermaarde volksopstand.
Van Spanje tot de Cosa Nostra
Daarna werd de Spaanse Peter III van Aragon koning van Sicilië. In 1860 veroverde Giuseppe Garibaldi Palermo en een jaar later werd Sicilië een deel van het koninkrijk Italië.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakte Palermo zwaar beschadigd en heerste er hongersnood. Na de oorlog verhuisden veel mensen naar het Siciliaanse platteland, waar veel nieuwbouwwijken werden gebouwd.
Tot het einde van de 20ste eeuw werd de stad beheerst door Cosa Nostra, de Siciliaanse maffia. Antimaffia-burgemeester Orlando zorgde voor een ommekeer door de corruptie te bestrijden. Zo ontstond er een culturele opbloei waarbij het Teatro Massimo (zie beneden) werd heropend.
Vandaag blijft Palermo een bruisende stad met sporen van alle overheersers uit de geschiedenis. Menig ‘citytripper’ zal met volle teugen van al haar facetten kunnen genieten.
Culturele hoofdstad 2018
In 2018 werd Palermo uitgeroepen tot culturele hoofdstad van Europa. Dat er cultureel heel wat te beleven valt is een ‘understatement’. Palermo barst van de culturele bezienswaardigheden. Eerst en vooral de talrijke kerken: waar je ook kijkt, zie je er een. De kathedraal van Palermo spant de kroon met haar mix van Arabische, Normandische, Gotische en Barokke elementen, en haar indrukwekkende koninklijke graven en schatkamer. Zet zeker ook het Palazzo dei Normanni en de Cappella Palatina op je lijstje: een Normandisch paleis dat een kapel van Moors-Normandische kunst en architectuur herbergt met gouden mozaïeken.
Voor de fans
Fan van fonteinen? Ga dan zeker langs de Fontana Pretoria, een renaissance fontein in het centrum van Palermo, beroemd om beeldhouwwerk dat mythologische figuren uitbeeldt.
Eerder fan van opera? Probeer dan een voorstelling mee te pikken in het Teatro Massimo, het grootste operagebouw in Italië, gekend om zijn prachtige architectuur en culturele evenementen.
En voor de fans van musea raad ik zeker het Palazzo Abatellis aan, een museum met een collectie kunst en sculpturen uit de middeleeuwen en de renaissance.
Ikzelf vond dit maar macaber, maar voor de fans zijn er ook nog de catacomben van Palermo. De zogenaamde Catacombe dei Cappuccini staan bekend als een buitengewoon historisch archief en vormen een toeristische attractie, maar ikzelf zou ze geen tweede keer bezoeken.
Buitenactiviteiten in overvloed
Palermo heeft ook een waaier aan activiteiten in de buitenlucht. Zo is er de Orto Botanico di Palermo, een botanische tuin die een oase van rust biedt midden in de drukke, soms verstikkende stad (vooral in de zomer, door de hitte). Je kan er een collectie planten en bomen van over de hele wereld bewonderen. Probeer ook één van de vele kleurrijke en bruisende markten van Palermo te beleven. De Ballaro-markt en de Vucciria-markt, of de mercato di Capo. Je zal ogen tekortkomen bij alle lokale producten, geuren en kleuren, van streetfood tot ambachtelijke goederen. Gewoon heerlijk! Vooral de beroemde reuze-citroenen die op het eiland geteeld worden trokken mijn aandacht, en de bergen rozerode cippola di Tropea, en nog veel meer!
Ga ook eens slenteren in de haven, maar laat je niet ontmoedigen door de grote cruiseschepen. Vooral in La Cala, de oude haven van Palermo heerst er een gezellige sfeer, waar je je kan tegoed doen aan lokale specialiteiten terwijl je de prachtige jachten bewondert. Ook van een gelato genieten hoort erbij, zoals overal in Italië!
Oh ja, en ook nog de Quattro Canti: een indrukwekkend barok kruispunt met gebouwen die de vier hoeken van de stad vertegenwoordigen. De gevels van de gebouwen zijn rijkelijk versierd en vormen een spectaculair aanzicht.
Op verkenning buiten Palermo
Buiten Palermo kunnen de strandliefhebbers zich uitlaten op het strand van Mondello, dat bijzonder kristalhelder zwemwater heeft. Het is er wel altijd druk, maar dat zijn we gewoon in Italië.
Toch liever nog meer cultuur? Trek er dan even op uit richting Monreale, waar de kathedraal je zeker zal bekoren. Je zal er de verbluffendste gouden mozaïeken zien. Ook de gebouwen errond zijn zeker een bezoek waard, en daar mag de zuilengang van het prachtige klooster van de Benedictijnen zeker niet aan ontbreken. Ik denk dat dit het mooiste klooster is dat ik ooit gezien heb!
Landgoed
Ik heb het geluk gehad Palermo en haar omstreken van binnen en van buiten te leren kennen. Wat me het meest is bijgebleven zijn de zwoele avonden dat we met ‘onze familie’ gingen dineren ‘al fresco’ ergens op het ene of het andere landgoed buiten Palermo. Ik herinner me er eentje waar bewaking stond aan de ingang van het landgoed, en waar het nog een tweetal km duurde eer we vanaf de automatisch openzwaaiende ingang via een weg omzoomd door palmbomen tot een prachtige villa kwamen… De gedachte is me altijd bijgebleven: hadden mijn ouders dan toch gelijk, of hadden we gewoon het geluk om bij een zeer welstellende familie te verblijven? Ik zal het waarschijnlijk nooit weten, maar één ding is zeker: we hebben er als godinnen geleefd!
